201802.21
1
3

Siber Zorbalık

siber zorbalık

Siber Zorbalık

Siber Zorbalık, İngilizce “Cyber Bullying” teriminden Türkçe’ye geçen bir kavram olup başta internet olmak üzere iletişim teknolojilerinin hakaret, tehdit, taciz, karalama ve benzeri amaçlar kullanılarak bir kişinin rahatsız edilmesi anlamına gelmektedir. Siber zorbalık anlık mesajlaşma (SMS, Whatspp, Viber, vb), e-mail, sosyal medya siteleri ve uygulamaları (Facebook, Instagram, Twitter vb) yoluyla veya online oyunlar ya da internet forumları üzerinden gerçekleşebilmektedir. Siber zorbalık içeren mesaj veya paylaşımlar bazen doğrudan mağdura iletilebildiği gibi bazı durumlarda sosyal medya sitelerinde bir paylaşıma cevap veya yorum niteliğinde de gönderilebilmektedir.

Siber Zorbalık Nedir

Siber Zorbalık teriminin kaynağı olan İngilizce “Cyberbullying” sözcüğünde Bullying ifadesi Türkçe’ye bana göre yanlış şekilde “zorba” olarak çevrildiği için Cyberbullying sözcüğü için Türkçe’de “Siber Zorbalık” terimi kullanılmaktadır. Terimin etimolojine indiğimizde Zorba sözcüğünin Türkçe’ye Yunanca’dan geçtiğini ve Türk Dil Kurumu tarafından “hükmü altında bulunanlara söz hakkı ve davranış özgürlüğü tanımayan kimse, müstebit, mütegallibe, despot, diktatör” olarak anlamının açıklandığını görüyoruz. Dolayısıyla TDK’yı baz aldığımızda “zorba” sözcüğün antidemokratik yöntemler uygulayan yöneticiler için kullanılan politik bir sıfat olduğunu anlıyoruz. Ancak İngilizce’deki “bullying” ifadesi ise dar anlamda kendinden küçük veya zayıf kişilere kötü davranma, haksızlık yapma, aşağılama, korkutma, eziyet etme gibi anlamlara sahip. Bu itibarla İngilizce bullying sözcüğünün “zorbalık” değil, “eziyet” veya “zulüm” gibi anlamlar taşığını düşündüğü için Siber Zorbalık teriminin Türkçe karşılığının “Siber Eziyet” olması gerektiği kanısındayım.

Siber Zorbalık Çeşitleri

Siber zorbalığın tanımını yapıp siber zorbalık nedir sorusuna yanıt verdikten sonra siber zorbalık çeşitleri ve siber sorbalık örenkleri konusuna girebiliriz. Siber zorbalık terimi olukça geniş bir anlama sahip olan ve çok sayıda farklı tür davranışı içinde barındıran şemsiye bir terim olup belli başlı siber zorbalık türleri şunlardır:

Aşağılama

Hedef alınan bir kişiye yönelik ısrarlı ve sürekli şekilde kaba, çirkin, aşağılayıcı ve rencide edici mesajlar atma şeklinde kendini gösteren bu tür siber zorbalık türüdür. Fail, kıskançlık, nefret, intikam, takıntı gibi çeşitli duygularla ve psikolojik sebeplerle bir kişiyi hedef almakta ve ona devamlı şekilde küçük düşürücü, aşağılayıcı, dışlayıcı veya taciz edici nitelikte rahatsız edici mesajlar göndererek mağdurun psikolojisini ve moral durumunu bozmayı  hedeflemektedir. Bu tür siber zorbalık türü, bir kişiye yönelik “sen şişmansın”, “çirkinsin”, “şu ırktansın”, “bu mezheptensin”, “zeka seviyen düşük” vs gibi küçültücü ve aşağılayıcı mesajlar atmak şeklinde bireysel şekilde tezahür edebileceği gibi özellikle sosya medya ortamında bir kişiye yönelik adeta toplu şekilde abartılı ve rencide edici mesajlar atmak veya paylaşımlarda bulunmak şeklinde de görülebilir. Siber zorbalık niteliğinde rahatsız edici mesajlar ve paylaşımlar  anlık mesajlaşma, e-posta veya sosyal medya üzerinden anonim veya sahte bir kimlik ya da hesap üzerinden gönderilebilmektedir.

Siber Linç

Aşağılama türü siber zorbalığın bir alt türü ise benim “siber linç” veya “online linç” olarak adlandırdığım ve sosya medya ortamında bir kişiye yönelik abartılı ve rencide edici şekilde toplu mesaj atma veya paylaşımda bulunma eylemidir. Bu şekildeki siber linç türü zorbalık eylemlerinde birbirini tanımayan çok sayıda sosyal medya kullanıcısı adeta anlaşır gibi bir kişiyi hedef alıp ona benzer şekil ve içerikte aşağılayıcı, küçük düşürücü, onur kırıcı mesajlar atmaktadır. Örneğin bir kişinin evinde hayvan beslemek istemediğini söylemesi üzerine çok sayıda kişinin “hayvan düşmanı”, “sevgi yoksunu” vs gibi abartılı ve incitici mesajlar atması buna örnektedir. Bu tür siber zorbalıkta sırf basit bir olaydan yola çıkıp veya anlamından aşırı derecede saptırılan bir cümle egzajere edilerek çok sayıda kişi tarafından hakaret veya tehdit  gerekçesi olarak kullanılmakta ve bu tür rahatsız edici nitelikteki mesajlar ısrarla tekrarlanmakta ve bu da mağdur üzerinde moral çöküntü yaratmaktadır.  Bu tür siber linç şeklindeki siber zorbalık eylemleri basit gibi görünse de kişilik olarak hassas bireylerde bazen intihara kadar gidebilecek trajik sonuçlara yol açabilmektedir.  Nitekim ABD’de August Ames isimli bir yetişkin film oyuncusu kadın, bazı cinsel hastalıkların eşcinsel erkeklerde daha yayın olması sebebiyle tamamen sağlık nedenlerinden dolayı eşcinsel erkeklerle aynı filmde oynamayacağını Twitter’da açıkladıktan sonra binlerce Twitter kullanıcısı onu “homofobik” ve “eşcinsel düşmanı” olarak suçlamış ve bu şekilde toplu rahatsız edici mesajlar ve tweetler atılması üzerine kişilik olarak hassas bir yapıda olan oyuncu Twitter’dan gelen bu tür haksız suçlamalar nedeniyle bu olayın olduğu gece intihar etmiş ve siber zorbalık sonucu meydana gelen bu intihar olayı günlerce uluslararası medyada işlenmiştir.

Karalama

Bir kişi hakkında internet ortamında gelene yönelik veya hedef alınan kişinin tanıdıklarına veya tanındığı çevreye yönelik olumsuz nitelikte asılsız ve gerçek dışı bilgiler göndermek de bir başka siber zorbalık türüdür. Bu siber zorbalığın yukarıdaki aşağılama türü siber zorbalıktan farkı, aşağılama belirli bir durumın abartılması veya anlamından saptırılması söz konusu iken karalamanın hiçbir temele veya nedene dayanmaması veya çıkış noktasının olmamasıdır. Bir kişinin çeşitli nedenlerle kötü niyetli olarak bir kişi hakkında onun sabıkalı bir kişi olduğu veya ahlaksız eylemlerde bulunduğu şeklinde tamamen asılsız ve tümüyle hayali bilgilerin paylaşılması bu tür siber zorbalığa örnektir.

Profil Taklidi

Bir başka siber zorbalık türü ise başkası adına sahte hesap açma veya başkasına ait isim ve fotoğrafları kullanmak suretiyle profil taklit etmektir. Özellikle sosyal medyanın yaygınlaşması ile birlikte çeşitli saiklerle başkası adına sahte sosyal medya hesapları açılması, bu yolla hedef alınan kişinin isim ve/veya görüntülerinin kullanılması sık karşılaşılan bir siber zorbalık türü olmuştur. Bu tür profil taklidi şeklindeki siber zorbalık türünde fail, ısrarlı bir şekilde mağdur adına hesap açıp onu rahatsız etmeyi amaçlamakta ve bu yolla kendisini tatmin etmektedir.

Tehdit

Siber zorbalığın en yaygın türlerinden birisi olan tehdit, telefon, mesaj, email yoluyla mağduru, mağdurun kendisine veya yakınlarına fiziki veya maddi zarar vereceğini iddia ederek sürekli şekilde tehdit ederek rahatsız etmek ve bu yolla mağdurda korku, endişe ve panik oluşturmaktır. Tehdit eyleminin Türke Ceza Kanunu’ndaki karşılığı tehdit suçudur. Ancak alelade tehdit suçunu siber zorbalığı dönüştüren kriter ise tehdit eylemlerinin internet veya teknolojik iletişim araçlarının kullanılarak gerçekleştirilmesi ve ayrıca tehdit eylemlerinin süreklilik arz etmesidir.

Şantaj

Son birkaç yılda hızla artan ve en çok mağduriyete neden olan siber zorbalık çeşitlerinden birisi de şantajdır. Aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında “şantaj suçu” olarak karşılığını bulan bu siber zorbalık türünde, fail ya daha önce ilişki yaşadığı ve sebeple özel fotoğraf veya videolarına sahip olduğu ancak ayrıldığı için intikam almak, terar ilişkiye zorlamak ya da maddi menfaat elde etmek için  mağdura baskı yapmakta ve mağdurun özel görüntülerini ifşa etmekle tehdit etmektedir.

Özel Hayat İfşası

İnternet kullanımının artması ve sosyalleşme ortamının internete kaymasıyla birlikte ortaya çıkan bir başka siber zorbalık türü ise özel hayatı ihlal edici nitelikteki görüntü veya bilgilerin ifşa edilmesidir. Özel hayat ifşası uygulamada genelde sosyal medya sitelerinde veya salt bu tür içerikleri paylaşmak adına kurulan ve ifşa siteleri olarak bilinen internet dorumlarında paylaşılabildiği gibi kimi zaman özel mesaj veya e-posta yoluyla da özel hayatın gizliliğini ihlal eden bilgi veya görseller paylaşılabilmektedir. Dolayısıyla, özel hayatın gizliliğini ihlal suçu da bir siber zorbalık türü veya aracı olarak karşımıza çıkabilmektedir.

Siber Takip (Cyberstalking)

Bir kişiyi sürekli internet ortamında takip edip, neler yaptığını, nereye gittiğini, kimlerle iletişim kurduğunu, nasıl fotoğraflar paylaştığını hatta ne yiyip ne içtiğini takip etmek de sık görülen siber zorbalık türlerinden birisidir. Genelde obsesif kişiliğe sahip olan veya benzeri psikolojik problemleri olan kişiler ya da eskiden ilişki yaşayıp ayrıldığı kişiyi aklından çıkaramayan ve kıskançlık duygularıyla hareket kişiler bu şekilde ısrarlı takip yaparak kendisini tatmin ederken karşı tarafa rahatsızlık vermektedir.

Çocuk Tacizi

İngilizce “grooming” olarak ifade edilen bu siber zorbalık türünde, fail internet ortamında farklı bir kimliğe bürünerek çocuklarla chat veya sosyal medya siteleri veya programları üzerinden iletişime geçmekte, çocukla duygusal bir iletişim ve arkadaşlık kurup çocuğun sevgisini kazanmakta ve ardından çocuğu etkileyip istediği şeyleri yaptırma noktasına geldikten sonra cinsel amaçlı olarak sohbete devam etmektedir.  Her ne kadar bu suç tipi uluslararası terminolojide bir siber zorbalık veya çocuk tacizi olarak tanımlansa da bu eylemin Türk Ceza Kanunu’ndaki karşılığı “cinsel istismar suçu” olup hayli yüksek bir cezaya tabidir.

siber zorbalık

Siber Zorbalık Cezası

Siber zorbalık terimi yukarıda açıklandığı gibi tek bir eylemi ifade eden değil birbirinden farklı nitelikte çok sayıda eylemi içine alan genel bir terimdir ve siber zorbalık suçu şeklinde kanunlarda tanımlanmış tek bir eylem veya suç tipi yoktur. Siber zorbalığın türüne ve ceza kanunlarındaki karşılığına göre farklı cezalar öngörülmektedir.

Siber Zorbalığa Karşı Hukuki Önlemler

Siber zorbalık niteliği itibariyle büyük oranda internet ortamında ve online olarak gerçekleşmektedir. Bu itibarla gerek siber zorbalık failinin tespit edilmesi gerekse durdurulması klasik şikayet ve ceza soruşturmaları yoluyla çoğu zaman mümkün olmamaktadır. Dolayısıyla siber zorbalıkla mücadele edilmesi ve bu eylemleri yapan kişilerin durdurulması bakımından bu alanda uzman bir bilişim avukatından hem hukuki hem teknik yardım alınması gerekmektedir. Bu alanda uzman bir hukuk bürosu olarak siber zorbalık mağdurları iletişim sayfamızdaki telefon numarası veya e-mail adresi üzerinden bize ulaşarak detaylı bilgi alabilirler.

Av. İlker ATAMER

Bu sitedeki tüm makale ve içerikler Av. İlker ATAMER’e ait olup, yazı ve içerikler aidiyet tescili bakımından elektronik imzalı zaman damgası ile mühürlenmiştir. Sitedeki yazı ve içeriklerin yazılı izin olmaksızın kopyalanması veya başka yerde yayınlanması durumda FSEK kapsamında yasal işlem yapılacaktır.

Soru veya yorum yazabilirsiniz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. *