Kripto Para Zimmeti
Kripto para zimmeti, kripto varlık hizmeti sağlayan bir şirketin yöneticilerinin başkalarından aldıkları veya başkaları adına aldıkları ve zilyetlerinde bulundurdukları kripto paraları kendilerinin veya üçüncü kişilerin hesabına geçirmeleridir. TCK’da yer alan zimmet suçunun özel bir türü olan kripto varlık zimmeti suçu kripto para suçları arasında olmasına rağmen Sermaye Piyasası Kanunu’nda düzenlenmiştir. Zimmet suçu esasen yalnızca kamu görevlilerinin işleyebileceği bir suç türüdür. Nitekim banka zimmeti suçunun failinin banka çalışanları olması da bu durumla çelişmemektedir. Zira banka çalışanları da ceza hukuku anlamında kamu görevlisi sayılmaktadır. Ancak kripto para zimmeti düzenlemesi ise zimmet suçunun kamu görevlisi tarafından işlenebileceği kuralına gerçek manada istisna getirmektedir. Zira bu suçun kamu görevlisi tarafından işlenmesi gerekmediği gibi hatta bu durum pek olası da değildir.
1. Kripto Para Zimmetinin Özellikleri
Kripto para zimmeti maddi unsur olarak kanunda iki ayrı durum olarak düzenlenmiştir. Bunlardan birincisi kripto varlık hizmet sağlayıcısı şirketin yönetim kurulu başkanının veyaya diğer yöneticilerinin kripto varlık hizmet sağlayıcılığı görevi nedeniyle kendilerine verilen kripto para veya kripto varlıkların kendilerinin veya başkalarının zimmetine geçirmeleridir. Kanun kripto varlık hizmet sağlayıcının yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları dediği için bunu geniş yorumlamak ve yönetim ve imza yetkisi olan kişiler olarak anlamak gerekir diye düşünüyoruz. İkinci durum ise faaliyet izni kaldırılan bir kripto varlık hizmet sağlayıcının ortaklarının, fiili veya gerçek yöneticilerinin kripto varlık hizmet sağlayıcının elinde bulunan kripto para veya varlıkları tehlikeye düşürecek şekilde doğrudan veya dolaylı olarak kendilerinin veya başkalarının menfaatlerine kullandırmak zarara neden olmalarıdır.
Kripto para zimmetinin en önemli özelliği başkasına ait kripto parayı verdiği kripto varlık hizmeti nedeniyle hakimeyi altında tutan kişilerin işleyebiliyor oluşudur. Dolayısıyla bu suçu kripto varlık hizmeti yani kripto para borsası hizmeti veren şirketlerin ortakları ve yöneticileri işleyebilmektedir. Bu bakımdan kripto para zimmeti kripto para hırsılzığı suçundan ayrılmaktadır. Zira kripto para hırsızlığını herhangi bir kişi işleyebilmektedir. Güveni kötüye kullanma suçunun daha özellikli bir versiyonu sayılabilecek zimmet suçunda önemli olan zimmeti gerçekleştiren kişinin bunu verdiği bir hizmet kapsamında işliyor olmasıdır.
2. Kripto Para Zimmetinin Cezası
Kripto para zimmetinin cezası 8 yıldan 14 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Eğer kripto para zimmeti suçu işleyenler, zimmetin açığa çıkmaması için hileli (aldatıcı) işlemler yapmışlarsa bu durumda suçun cezası 14 yıldan 20 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezasına yükselecektir. Nitekim zimmet suçlarında genel olarak zimmeti gizleyici işlemler yapmak suçun ağrılaştırıcı sebebidir. Kanunda ağırlaştırıcı sebebe ek olarak hafifletici bir sebep olarak değer azlığı da yer almaktadır. Buna göre zimmet suçunun konusunu oluşturan kripto para veya kripto varlıkların suçun işlendiği tarihteki değerinin az olması durumunda cezada 1/3 ila 1/2 oranında indirim yapılacaktır. Ancak kanunda değer azlığı noktasında bir açıklık bulunmadığı için bu husus yargıcın takdirinde olacaktır.
Ayrca belirtelim, kripto para zimmetin suçunda hapis cezasına ek olarak verilecek adli para cezasının miktarı, müşterilerinin uğradığı zararın en az 3 katın oranında olacaktır. Örneğin zimmetle müşterilerin uğradğı zarar 1 milyon TL ise adli para cezası da en az 3 milyon TL olacaktır. Para ezasının kanunda bu kadar yüksek belirlenmiş olma sebebi kuşkusuz caydırıcılık amaçlıdır. Yine caydırıcılık amacıyla getirildiğini düşündüğümüz bir başka düzenleme ise aşağıda incelediğimiz cezalandırıcı tazminat düzenlemesidir.
3. Cezai Tazminat
Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki zimmet suçu düzenlemesi ceza mahkemesi yargıçlarına “tazminat cezası” verme yetkisi getirmektedir. Nitekim ilgili madde faillerin hapis ve para cezasına ek olarak zararın tazminine mahkum edileceklerin düzenlemektedir. Türk Hukuk sisteminde tazminat yalnızca özel hukuk uyarınca ve hukuk mahkemelerince verilmektedir. Dolayısıyla bu sıradışı düzeleme mevcut hukuk sistemi karşısında bir hayli garip bir düzenleme olduğu gibi tazminat cezasının infazının nasıl yapılacağı konusunda da kafalarda ciddi soru işaretleri bırakmaktadır. ABD’de ceza ve özel hukuk mahkemesi ayrımı olmayıp ceza mahkemeleri tazminat taleplerini de karar bağlamaktadır. Ancak Türkiye’de ceza mahkemeleri ve özel hukuk (sivil) mahkemeleri ayrı görevlere sahiptir. Dolayısıyla Türkiye’de ceza mahkemeleri tazminata karar veremez. Ancak bu kanuni düzenleme Türkiye’deki yargı sistemine ters bir yaptırım nitelikli yani cezalandırıcı tazminat getirmektedir.
4. Kripto Para Zimmetinde Etkin Pişmanlık
Soruşturma başlamadan önce, zimmete geçirilen para veya para yerine geçen evrak veya senetlerin, diğer malların veya kripto varlıkların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek ceza 2/3 oranında indirilecektir. Ancak kamu davası açılmadan önce, zimmete geçirilen kripto para veya kripto varlıkların aynen iade edilmesi veya uğranılan zararın tamamen tazmin edilmesi halinde, verilecek cezada 1/2 oranında indirim yapılacaktır. Gönüllü vazgeçme dava açıldıktan ancak hüküm verilmeden önce gerçekleşirse bu durumda cezadaki indirim oranı 1/3 olacaktır.
5. Kripto Para Zimmetinde Şahsi Sorumluluk
Kripto para zimmeti suçu işleyen kripto varlık hizmet sağlayıcısı olan şirketlerin yönetim kurulu başkan ve üyeleri, yöneticilik görevi olan ortaklarının müşterilere verdikleri zararların karşılanması amacıyla faillerin özel hukuk anlamında şahsi sorumlulukları gündeme gelecektir. Bu kapsamda SPK‘nın talebi üzerine faillerin şahsen iflaslarına mahkemece karar verilebileceği gibi üçüncü kişilere menfaat temini amacıyla zimmet yapılmış olması halinde menfaat temin eden kişiler hakkında da temin ettikleri menfaat üzerinden uygulanır. Haklarında şahsi iflas kararı verilenlerin aktiflerinden nakit olanlar doğrudan doğruya, olmayanlar ise paraya çevrilmek suretiyle, müşterilerin zararlarının ödenmesinde kullanılır. Aktiflerden öncelikle müşteri zararları ödenir. Müşteri zararlarının tamamının karşılanamaması halinde garameten ödeme yapılır. Müşteri zararları tamamen karşılandıktan sonra artan kısım haklarında şahsi iflas kararı verilenlere iade edilir.
