Uluslararası Boşanma Davası

Çağımızda küreselleşmenin artmasıyla birlikte farklı ülkeler arası ticaret artışı gibi farklı ülke vatandaşları arasındaki evlilikler de artış göstermiştir. Bu evlilikler beraberinde sona eren evliliklerin doğurduğu uyuşmazlıkları da getirmiştir. Sadece evlilik değil, evliliğin sona erdirilmesi de birden fazla hukuk düzenine tabiidir. Bu bağlamda uluslararası boşanma davası, eşlerden en az birisinin yabancı olduğu boşanma davalarıdır. Globalleşen dünya düzeni gereği insanların başka milletlerden insanlarla ilişkileri ve farklı ülke vatandaşları arası evlilikler artmıştır. Bunun sonucu olarak da farklı ülke vatandaşı olan yabancı kişilerin evlenmesi ve boşanmasında artışlar olmuştur. Taraflardan birinin Türk vatandaşı olmadığı veya yabancılık unsuru olan uyuşmazlıkların Türkiye’de çözümlenmesi mümkün olabilmektedir.

Yabancılık unsurundan kasıt eşlerden birinin Türk olmaması, çifte vatandaş olması, yabancı ülkede evlenilip Türkiye’de yaşanması gibi durumlardır. Örneğin taraflardan birinin Alman birinin Türk olması durumunda ya da taraflardan ikisinin de Alman olup Türkiye’de yaşamaları gibi eşlerden birinin ya da ikisinin de yabancı olduğu durumlarda boşanma davası Türkiye’de açılabilecektir. Uluslararası boşanma davaları evliliği nafaka, velayet, mal rejimi ve boşanma kararının başka ülkelerde doğurduğu hükümleri de içerir bir şekilde sona erdireceğinden klasik boşanma davalarına göre daha karışık bir sürece sahiptir.

1. Uygulanacak Hukuk

Açılan anlaşmalı boşanma davası veya çekişmeli boşanma davasında uygulanacak hukukun belirlenmesi gereklidir. Boşanma davasının tarafları Türk vatandaşıysa hakim Türk Medeni Kanunu’nu uygulayacaktır. Yabancılık unsuru içeren boşanma davalarının Türk mahkemelerinde görülmesi durumu söz konusu olduğunda ise bakılması gereken hükümler Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun adlı yasada yer almaktadır. Hakim, yabancı unsurlu bir boşanma davası önüne geldiğinde direkt Türk Hukuku hükümlerini uygulamayacaktır. Zira bahsi geçen kanunda yer alan boşanma maddesine göre uygulanacak hukuku tespit etmek için üç hususa dikkat etmek gerekmektedir.

• Eşlerin müşterek milli hukuku, eşlerin her ikisinin de aynı ülke vatandaşı olması durumunda uygulanır. Boşanma davasının sebepleri ve doğuracağı sonuçlar da yine o ülkenin hukukuna uygun olmalıdır.
• Eşlerin müşterek milli hukuk yoksa müşterek mutad (olağan) meskenin bulunduğu yer hukuku, eşlerin farklı ülke vatandaşları olmaları durumunda eşlerin dava tarihindeki ortak yaşam merkezinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.
• Müşterek mutad mesken de yoksa Türk Hukuku uygulanacaktır.

Dolayısıyla Türk mahkemelerinde yabancılık unsuru içeren bir uluslararası boşanma davası mevcutsa kanuna göre uygulanacak hukuku tespit etmek için önce eşlerin müşterek milli hukuku olup olmadığına bakılır. Örneğin taraflardan biri Türk vatandaşı diğeri ise Türk ve Alman olmak üzere çifte vatandaş, bu durumda müşterek milli hukuk olarak Türk hukuku uygulanacaktır. Eğer müşterek milli hukuk yoksa müşterek mutad meskenin bulunduğu yer önem arz edecektir. Eşlerin ikisinin de Alman vatandaşı olması fakat beraber Türkiye’de yaşamaları veya eşlerin ikisinin de farklı ülke vatandaşı (birinin İtalyan birinin İngiliz) olmaları ve yine diğer örnekte olduğu gibi Türkiye’de yaşamaları durumunda Türk Hukuku uygulama alanı bulacaktır.

Son olarak bunların da bulunmaması durumunda kanun Türk Hukuku’nun uygulanacağını söylemektedir. Bu durum sayesinde boşanma davası taraflarının kendi istekleri doğrultusunda uygulanacak hukuku seçmeleri engellenerek hukuki güvenlik sağlanır. Yargıtay’ın eşlerin ikisinin de Alman vatandaşı olduğu bir boşanma davasında uygulanacak hukukla ilgili verdiği karara aşağıda yer verilmiştir.

‘’Tarafların ikisinin de dava tarihi itibari ile Alman vatandaşı oldukları anlaşılmaktadır. Buna göre asıl ve birleşen davalar, tarafları bakımından “Yabancılık” unsuru taşımaktadır. Bu durumda davada uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Kanun hükümlerine göre tespit edilecektir (5718 s. MÖHUK m. 1). Bu kanuna göre, boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek milli hukukuna tabidir. (MÖHUK m. 14/1 ) Hakim, Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku, tarafların bu hususta bir isteği olup olmadığına bakmaksızın resen uygulamak zorundadır (5718 s. MÖHUK m. 2/1). Taraflar Alman vatandaşı olduklarına göre boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümlerinde yetkili hukuk müşterek milli hukukları olan Alman hukukudur.’’ (Yargıtay 2. HD. 2021/2438 E. 2021/4628 K.) Yine aynı yönde karar için Yargıtay’ın 2.HD. 2019/4761 E. 2019/10295 K. – Yargıtay 2.HD. 2016/7438 E. 2016/11110 K. sayılı kararlarına bakılabilir.

2. Uluslararası Boşanmada Velayet

Uluslararası boşanma davasında uygulanacak hukukun kapsamına boşanmanın sebebi ve koşulları, bunlara ilişkin dava açma süreleri ve boşanmadan kaynaklanan maddi manevi tazminat talepleri ile boşanmanın sonuçlarına ilişkin hususlar girmektedir. Eşlerin ortak çocukları varsa velayet ve velayetle ilgili meseleler boşanma davasının sonuçlarından en önemlisi olarak görülmektedir. Kanunda açıkça belirtildiği üzere velayet konusunda uygulanacak hukuk yine boşanma davasında uygulanan hukuk olacaktır. Belirtmek gerekir ki yabancı hukuklarda müşterek yani ortak velayet uygulaması bulunmaktadır. Buna göre pek çok ülkede çocuğun velayeti boşanan eşlere müşterek olarak verilebilmektedir.

Yargıtay yabancı hukuklardaki müşterek velayet uygulamasını Türk kamu düzenine aykırı gördüğü için Türk Hukukunda müşterek velayet uygulaması bulunmamaktadır. Ayrıca belirtmek gerekir ki kimi durumlarda eşlerden birisinin velayet hakkını kötüye kullanıp çocuğu kendi ülkesine kaçırdığı yanı durumlarla da sıklıkla karşılaşılmaktadır. Ebeveynlerden birinin çocuğun velayetini yabancı bir ülkeye taşıması, ebeveynlerden birinin diğerinin bilgisi ve rızası olmadan çocuğu bir ülkeden diğerine götürmesi olan çocuğun kaçırılması veya velayet hakkının kötüye kullanımı uluslararası çocuk kaçırma hukuku kapsamında ele alınarak Lahey Sözleşmesi hükümlerine göre değerlendirilir. Bu konuyla ilgili olarak uluslararası çocuk kaçırma ve velayet başlıklı makalemiz incelenebilir.

3. Uluslararası Boşanmada Nafaka

Uluslararası boşanmada eşler arasındaki nafaka talepleri de boşanmaya uygulanacak hukuka tabi olacaktır. Önemli bir nokta olarak MÖHUK’ta yer alan boşanma maddesinde yer alan hükme göre boşanma davası esnasındaki geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır. Başta aile hukuku olmak üzere uygulanacak olan yabancı hukukun Türk kamu düzenine aykırı olmaması gerekmektedir. MÖHUK madde 5 ‘’Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması halinde, bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hallerde, Türk hukuku uygulanır.’’

Somut olayda uygulanacak yabancı hukuk kamu düzeni açısından tahammül edilemez bir sonuç doğuracaksa yabancı hukuk kuralının Türk kamu düzenini ihlal etmiş olacak dolayısıyla uygulanmayacaktır. Örneğin boşanma yasağı öngören veya eşler arasında cinsiyet ya da ırk gibi sebeplerle ayrımcılık düzenlemeleri olan bir yabancı hukuk kuralının Türk kamu düzenine aykırı olmasından dolayı Türk mahkemelerinde uygulanması mümkün olmayacaktır.

4. Uluslararası Boşanma Avukatı

Uluslararası boşanma davaları aile hukuku, milletlerarası özel hukuk, yabancılar hukuku ve uluslararası sözleşmeler başta olmak üzere çeşitli hukuki alanlarda hakimiyet isteyen son derece teknik davalardır. Avukat, davanın açılacağı ülkenin belirlenmesinden mahkeme kararlarının diğer ülkelerde tanınmasına kadar uzanan uzun bir süreci hatasız planlayarak etkin ve sağlıklı bir şekilde ilerletmelidir. Uluslararası boşanma davalarında çalışılacak avukatın özellikle İngilizce biliyor olması yabancı belgelerin ve yazışmaların yapılabildiği bu tür davalarda hak kaybını önleyip sürecin hızlı ve etkin yürütülmesi bakımından avantaj sağlayacaktır. Hukuk İngilizcesine hakim olan boşanma avukatı kadrosuyla 20 yıldır boşanma davalarına bakan ve çok sayıda uluslararası boşlanma davası takip etmiş büromuzdan bu alanda destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.