Sözleşme Avukatı

Sözleşme avukatı, sözleşmeler hukuku alanında uzman olan avukatları tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Sözleşmeler, sözleşmenin taraflarından birine veya her iki tarafa hak ve/veya yükümlülükler getiren önemli hukuki metinlerdir. Kişiler, bir sözleşmeye taraf olarak çeşitli haklar edinebileceği gibi çeşitli borçlar altında da girebilir. Dolayısıyla, hukuken geçerli bir sözleşme, sözleşmenin tarafları açısından bağlayıcı olup hukuken uygulanabilir (icra edilebilir) nitelik taşımaktadırlar. Sözleşme nedir sorusuna bu şekilde yanıt verdikten sonra bir sözleşmenin genel hatlarıyla geçerlilik şartlarına değinebiliriz.

Bir sözleşmenin her iki taraf için de hukuki sonuçlar doğurabilmesi ancak sözleşmenin belirli geçerlilik şartlarını taşıması ile mümkündür, aksi halde geçerlilik şartlarının eksikliği nedeniyle sözleşme baştan itibaren hükümsüz sayılabilir veya sonradan iptal edilebilir konumda olabilir. Bu geçerlilik şartları, başta Türk Borçlar Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat ve yerleşik yargı içtihatlarıyla belirlenmiştir. Dolayısıyla sözleşme avukatını

Sözleşme avukatlarının bu kapsamdaki görevi ise sadece sözleşme madde ve metinlerini yazılı hale getirmek değil, sözleşme madde ve metinlerinin hukuka uygun ve olası uyuşmazlıklara karşı sağlam duruşunu sağlamaktır. Tarafların menfaatlerini koruyacak hükümleri öngörürken, muğlak veya yoruma açık ifadelerden kaçınır. Bu yönüyle sözleşme avukatlığı, ileri görüşlü bir hukuki risk yönetimi faaliyeti olarak değerlendirilmelidir.

1. Sözleşmenin Geçerlilik Şartları

1.1. Hukuka ve Ahlaka Uygunluk

Sözleşmenin her şeyden önce amacının ve konusunun hukuka ve ahlaka uygun olması gerekir. Hukuka aykırı sözleşmeler ve ahlaka aykırı sözleşmeler geçersiz olacaktır. Bunun yanında sözleşmelerin kamu politikasına da olması gerekir. Örneğin temel bir kişilik hakkından vazgeçilmesine yönelik bir sözleşme kamu politikasına ters düşecektir. Yani taraflar özgür iradeleriyle sözleşme oluşturmuş olsa dahi hukuka, ahlaka ve kamu düzenine aykırı sözleşme durumunda sözleşme baştan itibaren hükümsüz sayılarak hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Özellikle yüksek bedelli sözleşmelerde geçerlilik şartlarının eksikliği, taraflar açısından ciddi maddi kayıplara ve ileride doğabilecek uzun yargı süreçlerine yol açabilmektedir. Dolayısıyla, sözleşmenin hukuka veya ahlaka uygunluğu yorumu sözleşme avukatı tarafından net bir şekilde  yapılabilecektir.

1.2. İradeye Uygunluk

Sözleşmenin tarafların iradesine uygun olarak yapılması da bir başka geçerlilik koşuludur. Sözleşme, kokutma veya hata nedeniyle yapıldıysa veya bir tarafın karşı tarafından durumundan yararlanarak aşırı yararlanması gibi durumlar söz konusu ise sözleşmenin geçerliliği hukuken tartışmalı hale gelecektir. Zira bir sözleşmedeki en önemli unsur her iki tarafın ortak iradesine uygun bir mutabakatı yansıtmasıdır. Tarafların iradesine aykırı olan bir sözleşme bazı hukuki şartlar altında geçersiz olabilmekte veya iptal edilebilmektedir. Günümüzde sözleşmeye ilişkin yeterli bilgiye sahip olunmadan,  hata, hile, korkutma veya aşırı yararlanma gibi irade sakatlıkları veya baskı altında kabul edilerek imzalanan sözleşmeler konusunda sıklıkla uyuşmazlık yaşanmaktadır. Bu tür durumların yaşanmaması adına sürecin baştan sözleşme avukatı takibinde ilerlemesi, ileride doğabilecek tazminat veya iptal davalarını önleyecektir.

1.3. Şekle Uygunluk

Kanunda zorunlu olan bir şekil şartı varsa sözleşmenin o şekle uygun yapılması geçerlilik için şarttır. Örneğin otomobil satışına ilişkin sözleşmeler ve gayrimenkul satış vaadi sözleşmeleri noterde yapılmadıkça geçerli olmaz. Aynı şekilde gayrimenkul satışları da sadece tapu ve kadastro müdürlüğüne bağlı olan tapu müdürlüğünde ya da noterlerde resmi sözleşme ile yapıldığında geçerli olmaktadır. Bunların yanında mevzuatta daha çok sayıda şekil şartı öngörülmüş sözleşme çeşidi bulunmaktadır. Nitekim bazı sözleşmeler sözlü dahi yapılabilirken bazı sözleşmelerde yazılı şekilde yapılma zorunluluğu vardır. Şekil şartına uyulmaması durumunda taraflar tüm sözleşme edimlerini yerine getirmiş olsa bile sözleşme geçersiz sayılarak ciddi mağduriyetlere sebebiyet verilebilmektedir.

Bu yukarıdakiler dışında tarafların hukuki ehliyetinin bulunması, sözleşmenin konusunun mümkün olması ve benzeri nitelikte daha teknik ve ayrıntılı şekil şartları bulunmaktadır. Ancak bu makale akademik bir gaye taşımadığından daha anlaşılır olması bakımından özet bir şekilde en önemli unsurlara değinilmiştir.

2. Sözleşme Hukuku Avukatları

Sözleşmeler oldukça teknik metinler olup sözleşme hazırlayacak veya revize edecek sözleşme avukatı mutlaka bu alanda ciddi bir tecrübe sahibi olmalıdır. Sözleşme metninde yer alan ifadelerin tümü açık, net ve ölçülebilir şekilde hukuka uygun olmalıdır. İyi niyet barındıran ancak soyut ve belirsizlik içeren ifadeler maalesef tarafların hak ve yükümlülüklerini korumakta yetersiz kalacaktır. Dolayısıyla, her avukatın sözleşme konusunda uzman olduğunu söylemek mümkün değildir. Sözleşmeye konulacak maddelerin içeriği son derece önemlidir. Kulağa hoş gelen bir takım retorik cümleler bir tarafın hakkını koruyormuş gibi izlenim verdiği halde hukuken tamamen değersiz olabilir.

Örneğin, “satıcı, sözleşmeye konusu ürünü 10 gün içinde teslim etmek için elinden gelen tüm çabayı en üst düzeyde sarf edecektir” şeklinde bir cümle kulağa hoş gelse de hukuken hiçbir değeri yoktur. “Satıcı, sattığı ürünü 10 günlük süre içinde teslim etmezse, geciken her bir gün için ürün bedelinin %5’i kadar cezai şart ödeyecektir” şeklinde bir cümle ise hukuken alıcıyı çok daha iyi koruyan ve hukuken anlamı olan bir cümledir. Bu sadece genel ve kısa bir örnek olup sözleşme metinlerinin analizinin ne kadar önemli olduğunu göstermek amacıyla verilmiştir.

3. Avukata Sözleşme Hazırlatma

Sözleşmeler son derece kritik hukuki metinler olup, yanlış veya eksik hazırlanmış veya çıkar dengesi aleyhe olacak şekilde düzenlenmiş sözleşmeler büyük hak kayıplarına, yıllarca sürecek hukuk mücadelelerine neden olabilir. Bu itibarla en azından kritik düzeydeki, özellikle yüksek bedelli, uzun süreli veya karmaşık sözleşmelerin mutlaka avukata hazırlatılması veya avukata revize ettirilmesi gereklidir. Örneğin gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi, kat karşılığı inşaat sözleşmesi, boşanma protokolü, evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi), boşanma sözleşmesi, içerdiği parasal değer açısından önemli olan her tür sözleşmeler konusunda sözleşme avukatı olarak bir boşanma avukatından hukuki danışmanlık alınması uygun olacaktır.

4. Avukata Sözleşme İnceletme

Avukatlar sözleşme hazırlamanın yanında mevcut bir sözleşmenin hukuka ve sözleşmeyi inceleyecek tarafın çıkarlarına uygun olup olmadığını da inceleyip gerekli değişiklikleri yapabilmektedir. Buna sözleşmenin revize edilmesi veya revizyonu denilmektedir. Dolayısıyla, bu şekilde bir bir sözleşme avukatından destek alma imkanı varken, taraflardan birinin hazırlayıp karşı tarafa sunduğu bir sözleşmenin bir avukatın incelemesinden geçmeden ve revize edilmeden imzalanmaması gerektiği kansındayız. Çünkü sözleşme avukatlığı, genel kanının aksine uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, uyuşmazlık çıkmadan önce devreye giren bir hukuki koruma mekanizmasıdır. Açık, dengeli ve uygulanabilir sözleşmeler, taraflar arasında güven tesis ederek süreç içerisinde veya sonunda yargı yoluna başvurma ihtiyacını büyük ölçüde azaltacaktır.

5. Sözleşme Danışmanlığı

Sonuç olarak, sözleşmeler tarafların geleceğe yönelik beklentilerini, risk ve hak paylaşımlarını, yükümlülük sınırlarını iradeleri dahilinde belirleyen hukuki metinlerdir. Bu metinler taraflarca imzalandıkları anla sınırlı kalmayarak ileriye dönük sonuçlar doğurmaktadır. Dolayısıyla yapılacak ufak bir hata dahi taraflardan birine ciddi hak kaybı yükleyebileceği gibi uzun sürebilecek yargılamalara maruz bırakabilmektedir. Bu süreci sözleşme avukatı eşliğinde uzman bir bakış açısıyla tarafların hukuki konumunu belirlemek, risk ve hakları öngörmek belirsizlikleri ortadan kaldırarak sözleşmeyi hukuka, ahlaka ve kamu düzenine uygun hale getirecektir. Bu sayede irade sakatlıkları önlenmiş, şekil şartları doğru şekilde yerine getirilmiş ve yaptırımlar açık biçimde düzenlenmiş olacaktır. Sürece profesyonel hukuki destek alınması kısa vadede maliyet zararı gibi görünse de aksine uzun vadede telafisi güç sonuçları önleyerek taraflara fayda sağlayacaktır.