Evlilik Sözleşmesi
1. Evlilik Sözleşmesinin Hazırlanma Süreci
Evlilik sözleşmesinin yapılması kesin bir zamana bağlanmadığından; evlenmeden önce, evlenirken veya evlendikten sonra yapılabilmektedir. Ancak çiftlerin evlilik tarihlerinden birkaç ay önce sözleşme hazırlıklarına başlaması ve tamamlaması, iki tarafın da maddeleri telaşa kapılmadan inceleyebilmesine olanak sağlayarak ileride yaşanabilecek sıkıntıların önüne geçecektir. Acele bir şekilde hazırlanan sözleşmeler, ileride bir tarafın baskı altında imzaladığı şeklinde gerekçelendirilerek sözleşme iptalini gündeme getirebilir.
Herhangi bir zaman diliminde hazırlanacak sözleşme sürecinin ilk adımı, tarafların sözleşmeyi bir güvensizliğin aksine evliliklerini koruma aracı olarak görmesidir. Bu bakış açısıyla tarafların birbirlerine karşı açık olarak tüm maddeler üzerinde ortak kararlarını belirtmesi daha kolay olacaktır. Bu sürece uzman bir boşanma avukatının dahil edilmesi de olası hakların korunarak risklerin önüne geçebilmenin de sağlıklı yoludur.
Hangi mal rejiminin seçileceği tarafların ekonomik durumlarına, mesleklerine, gelecek planlarına ve beklentilerine göre değişiklik gösterecektir. Dolayısıyla her iki tarafın da mal varlığı beyanlarının ardından hazırlanan taslak sözleşme yine her iki taraf için de uygunsa noter huzurundaki imza işleminden sonra sözleşme yürürlüğe girer. Evlilik öncesi yapılan sözleşmeler ise, evlilik gerçekleştikten sonra yürürlüğe girer.
2. Evlilik Sözleşmesinin İçeriği
3. Sözleşmeye Konulabilecek Maddeler
Türkiye’de evlilik sözleşmeleri geçerlilik şartı olarak yalnızca noterlerde yapılmaktadır ancak hakim onayı gerekmemektedir. Evlilik sözleşmesinden farklı olarak boşanma sözleşmesi ise noterde yapılmak zorunda değildir ancak hakim onayı gerekir. Noterde yapılan evlilik sözleşmeleri ise iki türlüdür. Birincisi önceden hazırlanmış formatta yani şablon olarak yapılabileceği gibi uzman bir avukat tarafından hazırlanıp ardından noterde onaylanabilmektedir. Avukat tarafından hazırlanacak onaylama şeklinde sözleşmeler daha esnektir ve eşlerin spesifik durumuna ve isteklerine göre özel olarak hazırlanır. Düzenleme şeklinde şablon sözleşmelerin ise tek bir kelimesinin dahi değiştirilmesi mümkün değildir. Eğer eşlerden birinin veya her ikisinin önemli bir mal varlığı mevcut ise hazır şablon düzenleme sözleşme yerine boşanma avukatı tarafından hazırlanmış ve sonradan noter tarafından onaylanacak kişiye özel bir sözleşme yapılması daha uygun olacaktır.
4. Sözleşmenin Şekli
Evlilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için noterde yapılması zorunludur. Ancak sözleşmenin düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmasının hukuki geçerlilik bakımından hiçbir farkı yoktur zira her iki tür sözleşmede de noter onayı bulunmaktadır. İki sözleşme arasındaki en önemli fark birinin tüm sözleşme maddeleri şablon şeklindedir ve eşler sadece imza atar. Diğerinde ise sözleşmeyi bir avukat eşlerin özel durumuna göre hazırlanmaktadır.
5. Sözleşmenin Değiştirilmesi ve İptali
Evlilik sürecinde, evlilik öncesi veya evlilik içerisinde hazırlanan sözleşmeler değiştirilebilir ancak bu değişiklik de bazı şartlara tabiidir.
Evlilik sözleşmesi, tek taraflı olarak değiştirilemez, feshedilemez. Her iki tarafın da anlaşarak bu değişikliğe karar vermesi ve değişikliği de yine notere onaylatmaları gerekmektedir.
Şekil şartına uymayarak yazılı veya sözlü olarak yapılan anlaşma şeklindeki sözleşmeler, maddeleri yasaya, ahlaka, kişi haklarına veya kamu düzenine aykırılık içeren sözleşmeler, hukuken ya da fiilen imkânsız ve hayatın olağan akışına uymayan maddeler içeren sözleşmeler geçersizdir, yani hüküm doğurmaz.
Geçersiz sayılan haller dışında kalan ve başlangıçta geçerli olan bazı evlilik sözleşmeleri ise kanunda belirtilen haller dahilinde mahkeme kararıyla iptal edilebilir. Bu haller;
- Taraflardan birinin, diğer tarafı korkutarak sözleşmeyi imzalatmasıyla,
- Taraflardan birinin, diğer tarafı gerçeğe aykırı beyanlarla kandırarak sözleşmeyi imzalatmasıyla,
- Taraflardan birinin, karşı taraftan maddi veya manevi şekilde orantısız bir şekilde yararlanmasıyla,
- Taraflardan birinin, sözleşme hazırlanma sürecinde esaslı bir hataya düşmesiyle mahkeme kararıyla iptal konusunu gündeme getirir.
Bu durumlarda yetkili mahkeme, Aile Mahkemesi’dir. Dava süresince belgeler incelenir, gerekirse tanık dinlenebilir veya bilirkişi raporu alınabilir. Eğer mahkeme sözleşmeyi iptal ederse, sözleşme yapıldığı andan itibaren geçersiz sayılacaktır.
Boşanma durumlarında ise evlilik sözleşmesi sona ererek tasfiye işlemleri sözleşmede belirtilen rejimlere göre uygulanır.
6. Evlilik Sözleşmelerinde Özel Durumlar
Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları ve farklı ülke vatandaşları arasındaki evliliklerde hangi ülke hukukunun geçerli olacağı konusu kompleks bir konudur. Her iki tarafın da Türk vatandaşı olup başka bir ülkede yaşamaları durumunda genellikle Türk Hukuku uygulanır fakat bazı ülkeler kendi hukuklarının geçerli olmasını şart koşabilir. Farklı ülke vatandaşları arasındaki sözleşmelerde ise genellikle evliliğin yapıldığı yer veya tarafların ortak yaşadıkları ülke hukuku uygulanır ancak taraflar da sözleşmelerinde hani ülkenin hukukunun uygulanmasını istediklerini belirtebilir. Bu tür özel durumlarda söz konusu ülkelerin alanlarında uzman avukatlarından destek alarak süreci yönlendirmek kritik önem taşır.
