Kara Para Aklama

Kara para en basit tanımıyla suç işlenerek yasadışı yollarla elde edilen maddi gelidir. Her ne kadar kara para teriminde para ifadesi yer alsa da altın, değerli taşlar, gayrimenkul, otomobil gibi her tür maddi değer kara para kapsamına girebilmektedir.  Kara para aklama ise illegal yoldan elde edilmiş olan kara paranın mal veya hizmet alımı yoluyla ekonomik sistemin içine aktarılması ve legal para trafiğinin içinde dahil edilmesidir. Yurt dışında kara para yerine “kirli para” (dirty money) ve para aklama yerine “para yıkama” (money laundering) terimleri kullanılmaktadır. Ancak ülkemizde hukuki terim olarak kara para yerine “suç geliri” ve kara para aklama yerine “suç gelirlerinin aklanması” terimleri daha sık kullanılmaktadır.

Türk Hukuk sisteminde kara para ve aklama ifadeleri yerine “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” ifadesini kullanarak hem daha teknik bir ifade kullanmış hem de kara paranın kapsamı geniş tutularak nakit para, altın, gayrimenkul, kripto varlıklar, hisse senetleri gibi örneklendirilebilecek kavramları da malvarlığı değeri olarak kabul edilmiştir.

1. Kara Para Nedir?

Kara para suç işleme faaliyetlerinden elde edilen paradır ancak para dışında her türlü maddi gelirleri de içermektedir. Bu suç faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin toplum nezdinde yaygınlaşmış ismi kara paradır. Bu noktada ayırt edici unsur, bir paranın “kara para” olarak nitelendirilmesinde paranın miktarı, büyüklüğü veya hangi amaçla kullanılacağından ziyade paranın yasalara aykırı şekilde elde edilmesidir. Toplumda yanlış bilinen bir noktaya da değinmek isteriz ki kara para olarak nitelendirilen paralar sahte değildir; fiziken bu paralar gerçek para niteliğindedir ancak yukarıda açıkladığımız gibi paranın elde ediliş biçimi hukuka aykırı yani illegaldir.

2. Kara Para Aklama Nedir?

Kara para aklama ise bir suç işlenmesi yoluyla elde edilen yasadışı paranın veya başka bir malvarlığı değerinin bir takım işlemlerle kaynağının gizlenmesi ve elde edilen bu illegal gelirin yasal yoldan elde edilmiş gibi görünmesinin sağlanmasıdır.

3. Kara Para Nasıl Elde Edilir?

Kara para tek bir kaynağa bağlı değildir ve her suç ile elde edilebilir, diğer bir ifadeyle tüm suç eylemleri kara para elde edilmesinde aracı olarak kullanılabilir. Modern hayatın getirisi olan teknolojik ve ekonomik gelişmeler ile kara para elde edilirken başvurulan suç eylemleri sürekli değişiklik gösterse de büyük çoğunluğu belirli birkaç suç türü oluşturmaktadır.

2.1 Uyuşturucu Ticareti

Uyuşturucu üretimi, ithalatı ve ihracatı ile yurt içinde satışı yoluyla sağlanan gelir, tüm dünyada en büyük kara para kaynağını oluşturmaktadır. Üretiminden dağıtımına kadar uyuşturucu suçlarından elde edilen gelirler çok büyük bir nakit para akışı sağlamaktadır. Türkiye’nin coğrafi konumunun avantajları ne yazık ki bu ticaret için uygun ve değerli bir güzergaha sahip olduğundan ülkemiz için büyük bir risk oluşturmaktadır.

3.2 Dolandırıcılık

Günlük hayatımızda yaşanan dolandırıcılıkların yanı sıra artık teknolojinin gelişmesiyle internet dolandırıcılığı suçu türleri ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda yatırım dolandırıcılığı, sahte siteler aracılığıyla sağlanan sahte finansal işlemler, phishing olarak adlandırılan rastgele hesaplara mesaj veya e-mail gönderilerek kişinin finansal bilgilerine erişilerek elde edilen ve çeşitli şekillerde çoğaltabileceğimiz suç türleri kara paraya aracı olmaktadır.

3.3 Hırsızlık ve Gasp

Hırsızlık ve gasp suçları tarih boyunca her yerde kara para elde etme yöntemleri arasında yer almıştır. Haksız ve illegal mal edinme yöntemleri arasında bulunan bu iki suç tipi yasa dışı gelirin ve kara paranın önemli bir kaynağı olarak kabul edilmektedir. Ancak bu suçtan elde edilen kara para miktar ve hacim olarak diğer suçlara göre daha düşüktür.

3.4 Kaçakçılık

Tarihi eser kaçakçılığı, silah kaçakçılığı, gümrük suçları ve diğer kaçakçılık suçu türleri üzerinden elde edilen gelirler de kara para olarak değerlendirilmektedir. Yine Türkiye’nin coğrafi konumunun sağladığı avantajlar ve çok sayıda sınır kapısının bulunması her tür kaçakçılık suçu için uygun zemin oluşturmaktadır.

3.5 Rüşvet, Zimmet ve İrtikap

Kamu görevlilerinin görevlerini kötüye kullanarak elde ettikleri gelirler ve yolsuzluk ile elde edilen gelirler de kara para kapsamındadır. Bu bağlamda rüşvet, zimmet ve irtikap suçları kamu sektöründeki kara paranın temel kaynağını oluşturmaktadır.

3.6 Organize Suçlar

Cinayet işlemesi karşılığında kiralık katillerin aldığı ücretler, organize suç örgütlerinin çeşitli kişi ve kurumlardan aldığı haraçlar, kumar, fuhuş gibi eylemler neticesinde elde edilen gelirler de kara para olarak değerlendirilir.

3.7 Kumar ve Yasadışı Bahis

Ülkemizdeki kara paranın hacim olarak en büyük kaynaklarının başında bahis ve kumar suçları gelmektedir. Özellikle yasadışı bahis suçları bu anlamda ciddi bir kara para kaynağıdır. Bu şekilde elde edilen kara paralar başta inşaat ve gayrimenkul sektörü olmak üzere çeşitli sektörlerde aklanabilmektedir.

3.8 Siber Suçlar

İnternet ve bilgisayar sistemleri üzerinden işlenen şantaj suçu, kripto para hırsızlığı, kripto para dolandırıcılığı ve diğer bilişim suçları da son yıllardaki en önemli kara para kaynaklarından birisi haline gelmiştir. Bu yolla elde edilen kara paralar genelde kripto para işlemleri üzerinden gerçekleşmekte veya aklanmaktadır.

4. Kara Paranın Olumsuz Etkileri

Kara paranın elde edilmesi ve ardından aklanarak sisteme dahil edilmesi sadece bireysel bir suç değil, aynı zamanda kara paranın elde edildiği suçun ödüllendirildiği toplumsal bir suçtur. Nitekim ara paranın elde edildiği suçun önlenmemiş olması sonucu kara para getirisi oluşmakta ve işklenen suç ve suçun geliri faillerin yanına kar kalmaktadır. Dolayısıyla kara para, yalnızca faili ilgilendiren bir suç olarak görülmemeli, toplumsal ve ekonomik sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Ekonomik açıdan baktığımızda kara paranın aklanmasıyla sisteme girmesi sıcak para akışı sağlıyor gibi görünse de piyasa dengelerini büyük ölçüde bozmaktadır. Çünkü kayıt dışı dahil edilen bu paralar adil rekabet ortamını yok etmektedir.

Ayrıca kaynağını kara para ile sağlayan şirketler vergi yükümlülüğünden de kaçarak dürüst ve küçük işletmelerin ekonomik verimliliğini düşünerek piyasada barınma oranlarını düşürmektedir. Kara paranın aklama amacıyla gayrimenkul gibi alanlara aktarılması durumu da konut fiyatlarında yapay artışlar yaratacağından ekonomiyi ve tabii ki toplumdaki bireyleri olumsuz etkileyecektir. Dolayısıyla hem kara paranın kendisi hem de kara para aklama faaliyetleri her anlamda ekonomi ve finans sitemi için olumsuz etkilere sahiptir.

5. Kara Para Nasıl Aklanır?

Yasal olmayan şekillerde elde edilen kara para, yasal hale getirilmeden harcanamayacağından aklanarak legal para akış sistemine entegre edilmesi gerekmektedir. Nitekim elde ediliş yöntemi yasal olmayan kara paranın, kullanılabilmesi için önce finansal sisteme dahil edilebilmesi yani aklanması gerekir. Dolayısıyla kara para aklanma yoluyla bir nevi temizlenmiş olur ve yasal bir şekilde elde edinilmiş görünümü kazanarak finansal sisteme dahil edilir. Kara para aklama sürecinde temelde üç metot kullanılmakta ve bu yolla paranın suç ve suçlu ile ilişiğini kesmek yani paranın geçmişi silinmektedir. Böylece elde edilen kara para aklanarak hukuki yaptırımlardan uzak bir şekilde kullanılabilir hale gelmektedir. Bu temel metotlara aşağıda kısaca değinilmiştir.

5.1 Yerleştirme

İlk aşamada failin elinde mevcut nakit kara para; büyük miktardaki nakit paranın küçük parçalara bölünerek farklı banka hesaplarına yatırılması, döviz bürosundan başka para birimlerine çevrilmesi, kumarhane jetonu alınması, değerli metal veya mücevher alımı gibi suretlerde finansal sisteme dahil edilir.

5.2 Katmanlandırma

Bu metotta sisteme dahil edilen kara paranın kaynağını gizlemek farklı ve çeşitli parasal işlemler yapılır ve bu sayede paranın kaynağının takibinin zorlaştırılması amaçlanır. Bu işlemler kapsamında para birden fazla hesap arasında transfer edilebilir, farklı şirketler ve fonlar arasında para akışı sağlanabilir, yurt dışına transfer sağlanabilir, hisse senedi alınabilir. Bu transferlerin amacı paranın takibini zorlaştırmaktır.

5.3 Bütünleştirme

Yukarıdaki kara para aklama metotlarıyla temizlenerek finansal sisteme dahil edilen kara para, yasal bir kaynaktan tekrar faile ulaşarak aklanma sürecini tamamlar. Fail eline geçen bu parayla herhangi bir yatırım yaparak kendisine gelir kaynağı sağlayabilir. Çeşitli şekillerde kullanılan bu para artık tamamen yasal görünmektedir. Günümüzde aklama örnekleri oldukça geniş bir yelpazeye sahiptir. En yaygın yöntemlerden biri olan gayrimenkul yatırımlarında ev, arsa, gayrimenkul satın alınarak yasal gelir elde edilmiş görünümü verilebilir. Hiçbir ticari faaliyeti olmayarak yalnızca kağıt üstünde var olan veya çok az faaliyet gösteren şirketler paravan olarak kullanılır ve onlar üzerinden düzenlenen sahte faturalar ile gelir kaynağı oluşturulabilir. Restoran, otopark gibi çoğunlukla nakit olarak çalışan işletmelerde nakit akışını takip etmek zor olacağından bu tür işletmelerin geliri olarak da gösterim sağlanabilir. Takibi zor olan kripto para türleri de Blockchain teknolojisinin sağladığı anonimlik sayesinde paranın izini kaybettirmek için kullanılabilir.

6. Kara Para Düzenlemeleri

2006 yılında yürürlüğe giren 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ile hangi fiillerin kara para aklama suçu oluşturduğunu ve bu suçlara yönelik cezalar düzenlenmiştir. Ayrıca Türk Ceza Kanunu madde 282, suç gelirlerinden elde edilen mal varlıklarının kaynak ve elde ediliş yolunu gizlemenin veya değişik işlemlerle yasal görünüm kazandırmanın suç olduğu belirtmiştir. MASAK, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı olarak Türkiye’nin finansal istihbarat ve güvenlik birimi olarak görev yapmaktadır. Bu görev kapsamında bankalar, kripto varlık şirketleri, noterler, kuyumcular, taşınmaz ve araç satışı yapanlar ve diğer pek çok ticari kuruluş ve finansal kuruluşlar MASAK yükümlüleri olarak kabul edilmiş ve müşterini tanı yükümlülüğü ile şüpheli işlemi bildirme sorumluluğu getirilmiştir.

Bu şekilde ilgili yerlerden gelen şüpheli işlem bildirimlerini incelenmekte ve gerekli durumlarda rapor hazırlanarak başsavcılıklara ihbarda bulunulmaktadır. Kara para ile mücadele kapsamında bankalar, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, sigorta şirketleri, sermaye piyasası kurumları, kıymetli maden ve taş ticareti yapan işletmeler, gayrimenkul alım-satımı yapanlar ve daha birçok sektör müşterilerini tanıma, şüphelileri tespit etme ve MASAK’a bildirim verme yükümlülüğü altındadır.

7. Kara Para Yaptırım ve Tebirleri

7.1 Kara Para Aklama Suçu

Kara para aklama suçu Türk Ceza Kanunu’nun 282. maddesinde, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama olarak tanımlanmıştır. Buna göre en az 6 ay veya fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan işlenmesi sonucu elde edilen maddi gelirlerin yurt dışına çıkartılması veya aklanması suç olarak tanımlanmıştır. Kanun metnindeki aklama fiileri ise kara paranın kaynağını gizlemek veya meşru yoldan elde edildiği izlenimini uyandırmak amacıyla işleme tabi tutmak olarak hükme bağlanmıştır.  Kara para aklamanın cezasi ise 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası ve 20.000 güne kadar para cezasıdır.

7.2 Kara Paranın Bloke Edilmesi

Kara paranın dolaşımının ve aklanmasının engellenmesi için ayrıca MASAK mevzuatı çerçevesinde banka hesaplarına ve kripto para hesaplarına bloke işlemi uygulanmaktadır. Örneğin yaygın kara para kaynaklarından biri olan yasadışı bahis suçları nedeniyle yasadışı bahis blokesi tedbirleri uygulanmaktadır. Dolayısıyla bir banka hesabındaki şüpheli işlemler en temel banka hesap blokesi sebepleri arasında yer almaktadır. Bankalarından ardından yapılan yeni yasal düzenleme ile kripto paralarda MASAK blokesi de mümkün hale gelmiştir.

7.3 Suçtan Elden Edilen Gelire Elkoyma

Bloke işlemi dışında ayrıca CMK 128 uyarınca kara paraya yani suçtan elde edilen gelirlere elkoyma işlemi yapılabilmektedir. CMK kapsamında verilen malvarlığına el konulması ve şirkete el konulması konuları önceki yazılamızda detaylı şekilde incelediğimiz için burada kara para aklama suçu bağlamında aynı konuları tekrar etme gereği duymuyoruz.