Yüz Kızartıcı Suç
Yüz kızartıcı suç, dürüstlükle bağdaşmayan ve kişinin güvenilirliğini sarsan suçları ifade etmektedir. Bu suçlar kişinin dürüstlüğü ve güvenilirliği konusunda şüphe oluşturup kişinin toplumdaki saygınlığını zedelemektedir. Yüz kızartıcı suçlar, Türk Ceza Kanunu’nda bu isimle ortak bir başlık altında toplanmamıştır. Dolayısıyla esasen ceza hukukunda “yüz kızartıcı suçlar” isimli bir sınıflandırma bulunmamaktadır. Bu kavram aslında Anayasa temelli olup bazı özel kanunlarda da atıf yapılan bi,r suç kategorisi olmuştur. Anayasa’nın 76. maddesinde herhangi bir tanıma yer verilmeksizin yüz kızartıcı suçların bazıları sayılmıştır. Buna ek olarak aşağıda değinileceği üzere Avukatlık Kanunu ve Devlet Memurları Kanunu gibi bazı özel kanunlarda da yüz kızartıcı suçlara yer verilmektedir.
1. Yüz Kızartıcı Suçlar
Anayasa ve ilgili özel kanunları dikkate alınarak yüz kızartıcı suçlar aşağıdaki şekilde listelenebilir.
1.1 Sahtecilik
Bir özel belgeyi sahte olarak düzenlemek veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirrmek ya da sahte özel belgeyi bu özelliğini bilerek kullanmak manasına gelen özel belgede sahtecilik suçu yüz kızartıcı bir suç türüdür. Aynı şekilde bir resmi belgeyi sahte olarak düzenlemek, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek veya sahte resmi belgeyi kullanmak anlamın gelen resmi belgede sahtecilik suçu da bu kapsamdadır.
1.2 Güveni Kötüye Kullanma
Başkasına ait bir malın zilyetliğini rızaya dayalı olarak alan kişinin, zilyetliğin devri amacı dışında malda tasarrufta bulunması anlamına gelen ve bu nedenle güven sarsıcı olan güveni kötüye kullanma suçu da yüz kızartıcıdır.
1.3 Hırsızlık
Hırsızlık zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alınması suretiyle işlenen bir suç tipidir. Kuşkusuz güven sarsan ve dürüstlükle bağdaşmayan bu suç yüz kızartıcı suçlardan biridir.
1.4 Dolandırıcılık
Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, menfaat sağlamak suretiyle işlenen yüz kızartıcı bir suçtur. TCK’da dolandırıcılık suçu adi dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık olmak üzere iki türlüdür ve her tür suç da yüz kızartıcı suç kapsamındadır.
1.5 Rüşvet
Bir kamu görevinin ifasıyla ilgili olarak bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlamak anlamına gelen rüşvet suçu da yüz kızartıcı bir suç tipidir.
1.6 İrtikap
İrtikap, görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi tarafından işlenmektedir.
1.7 Zimmet
Zimmet ise bir kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetmekle yükümlü olduğu malı veya parayı kendisinin veya başkasının uhdesine geçirme fiilidir. Zimmet yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilmektedir.
1.8 Kaçakçılık
Kaçakçılık suçu, gümrüğe tabi bir eşyanın gümrük işlemleri yapılmaksızın ülkeye sokulması yahut ülkeden çıkarılması suretiyle işlenir. Gümrük kaçakçılığı suçu başta olmak üzere kaçakçılık suçları genel olarak yüz kızartıcı suç kabul edilmektedir.
1.9 Kara Para Aklama
Yüz kızartıcı suçlardan bir başkası ise kara para aklama suçudur. Bir suçun işlenmesiyle elde edilen gelirin kaynaığının gizlenmesi veya yasal yoldan edinildiğine dair izlenim uyandırmak için yapılan hileli işlemleri kapsamaktadır.
1.10 Hileli İflas
Hileli iflas da yasal olarak yüz kızartıcı suç kapsamında olan bir suç türüdür. Aşağıdaki eylemler hileli iflas niteliği taşımaktadır:
- Alacaklıların alacaklarının teminatı mahiyetinde olan malların kaçırılması, gizlenmesi veya değerinin azalmasına neden olunması,
- Malvarlığını kaçırmaya yönelik tasarruflarının ortaya çıkmasını önlemek için ticari defter, kayıt veya belgelerin gizlenmesi veya yok edilmesi,
- Gerçekte bir alacak ve borç ilişkisi olmadığı halde, sanki böyle bir ilişki mevcutmuş gibi, borçların artmasına neden olacak şekilde belge düzenlenmesi,
- Gerçeğe aykırı muhasebe kayıtlarıyla veya sahte bilanço tanzimiyle aktifin olduğundan az gösterilmesi.
1.11 İhaleye ve İfaya Fesat Karıştırma
Kamu kurumları adına yapılan alım, satım veya kiralama ihalelerinde hile yapılması veya kazanılan ihalenin yerine getirilmesinde hileli işlemlerde bulunulması yüz kızartıcı suç kapsamında kabul edilmektedir.
2. Yüz Kızartıcı Suç İşlemenin Sonuçları
Yüz kızartıcı suçlar konusunda pek çok farklı kanunda ve yönetmelikte özel hükümler bulunmakta ve bu suçlardan mahkumiyete bir takım hak mahrumiyetleri ve meslekten çıkartılma gibi sonuçlar bağlanmaktadır. Bunlardan başlıcaları aşağıda incelenmiştir.
2.1 Memurluğa Engel Olması
Pek çok farklı özel kanunda yüz kızartıcı suç işlemenin memur olmaya engel teşkil ettiği açıkça düzenlenmiştir. Örneğin Devlet Memurları Kanunu madde 48’de memuriyete girişte aranan şartlar sayılmıştır. İlgili maddeye göre yüz kızartıcı suçlarla ilgili kanun maddesi şu şekildedir:
“Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamak.”
Kişi kanunda sayılan bu suçları işlediği takdirde devlet memuriyetine hiçbir surette hak kazanamayacaktır. Eğer kişi memursa veya bu suçu memuriyete atandıktan sonra bu suçu memuriyetten önce işlediği ortaya çıkarsa memuriyetten ilişiği derhal kesilecektir. Ayrıca bu suçlar affa uğramış olsa bile yani adli sicil kaydı silinse dahi Danıştay kararları gereği memuriyete dönmek neredeyse imkansızdır.
2.2 Bazı Meslekleri Yapmaya Engel Teşkil Etmesi
Hakimler ve Savcılar Kanunu, Avukatlık Kanunu ve Noterlik Kanunu gereği yüz kızartıcı suç işlemek avukat, hakim, savcı ve noter olmaya engeldir. Benzer şekilde yüz kızartıcı suç işleyenlerin Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanunun 7. maddesi gereği uzman mühendis ve mimar olmaları mümkün değildir. Askeri mevzuat ve polis mevzuatı uyarınca yüz kızartıcı suç işlemek askeri personel ve polis olmaya da engeldir.
2.3 Seçilme Yeterliliğine Engel Olması
Anayasa’nın 76. Maddesinde sayılan hırsızlık, rüşvet, dolandırıcılık gibi yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenler milletvekili olamazlar. Bununla birlikte belediye başkanı, muhtar, meclis üyesi gibi görevlere de seçilemezler. Hatta herhangi bir partiye de üye olamazlar. Hatta bu durum, muhtar ve ihtiyar heyeti üye olmaya da engeldir.
2.4 Sivil Organizasyon Kurmaya Engel Teşkil Etmesi
İlgili kanunlar gereği yüz kızartıcı suçtan mahkum olanlar dernek, vakıf ve sendika kurucusu olamazlar.
2.5 Bazı Şirketlerde Kurucu Ortak Olmaya Engel Teşkil Etmesi
İlgili mevzuat uyarınca yüz kızartıcı suçlar işleyenler sigorta veya reasürans, leasing, faktoring gibi bazı özellikli şirketlerde kurucu olamamaktadır. Buna ek olarak bu tür bir mahkumiyet bir basın kuruluşunda sorumlu müdür olmaya da engeldir.
2.6 İş Akdinin Feshi Sebebi Olması
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2’ye göre yüz kızartıcı suç işlemek fesih sebebidir. Bu durumda işveren, iş sözleşmesini haklı nedenle, sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin derhal feshedebilir. Bu suç nedeniyle işten çıkarılan işçi, kıdem tazminatını alamaz.
2.7 Boşanma Sebebi Olması
Türk Medeni Kanunu’na göre eşin küçük düşürücü suç işlemesi boşanma sebepleri arasında yer almaktadır. Yüz kızartıcı suçlar bu anlamda küçük düşürücü olduğundan haliyle bu kategoriye giren suç işlenmesi boşanma sebebi olabilecektir.
2.8 Silah Ruhsatı Almaya Engel Teşkil Etmesi
Yüz kızartıcı suçtan hüküm giyenler, adli sicil kaydı silinse dahi hiçbir şekilde silah taşıma veya bulundurma ruhsatı alamamaktadır.
3. Yüz Kızartıcı Suçlarda HAGB
Hükmün açıklanmasının geriye bırakılması, mahkeme tarafından verilen ceza hükmünün, sanığın denetim süresi boyunca yükümlülüklere uygun davranması şartıyla açıklanmayarak beklenmesidir. Kişi bu süre içerisinde herhangi bir suç işlememeli ve denetim şartlarına uymalıdır. Yükümlülükler yerine getirildiğinde, sanık hakkında verilen ceza adli sicil kaydına işlenmez ve hiçbir şekilde hukuki sonuç doğurmaz. Bu sebeple sanığın işlemiş olduğu suçun yüz kızartıcı suç kapsamına girmesi halinde doğacak hak mahrumiyetlerinin önüne geçilmiş olur.
Örneğin, kişi yüz kızartıcı bir suçtan (örneğin hırsızlık) yargılanıp 2 yılın altında bir ceza alır ve bu ceza hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına çevrilirse, memuriyetine son verilemez veya memur olmasına engel teşkil etmez. Ancak kişinin çalıştığı kurum, kişinin eylemine dayanarak disiplin soruşturması yürütebilir. Bununla birlikte yüz kızartıcı suç işleyen kişi hükmün açıklanmasının geriye bırakılması kararı alsa dahi TSK gibi üst düzey gizlilik gerektiren kurumlara girişte güvenlik soruşturması bakımından problem yaşayabilmektedir.
