201401.09
6
11

Tarihi Eser Kaçakçılığı Suçu

tarihi eser kaçakçılığı

Tarihi Eser Kaçakçılığı Suçu

Tarihi eser kaçakçılığı suçu, TCK’da düzenlenmiş bir suç tipi değildir. Kaçakçılık terimi, sadece bu suç tipinde değil başkaca suç tiplerinde de kullanılan bir terim olduğu için bu hususta bir parantez açmak yerinde olacaktır. Bu yazıda ele alınacak olan kaçakçılık suçu 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu‘nda düzenlenmiş olan ve halk arasında “tarihi eser kaçakçılığı” veya “tarihi eser satma suçu” olarak bilinen taşınır nitelikteki kültür varlıklarının ticareti ve kaçakçılığı suçu tipidir. “Gümrük kaçakçılığı” ve yurda sokulan “kaçak mallar” nedeniyle oluşan suç tipi kaçakçılık suçu başlıklı makalemizde ele alınmıştır.

Tarihi Eser Kaçakçılığı Kapsamına Giren Eser ve Varlıklar

Tarihi eser kaçakçılığı bakımından özellik arz eden tarihi eserler ve kültür varlıkları şunlardır: Jeolojik, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait, jeoloji, antropoloji, prehistorya, arkeoloji ve sanat tarihi açılarından belge değeri taşıyan ve ait oldukları dönemin sosyal, kültürel, teknik ve ilmi özellikleri ile seviyesini yansıtan her türlü kültür ve tabiat varlıkları. Bu kapsamda olmak üzere her çeşit hayvan ve bitki fosilleri, insan iskeletleri, çakmak taşları (sleks), volkan camları (obsidyen), kemik veya madeni her türlü aletler, çini, seramik, benzeri kap ve kacaklar, heykeller, figürinler, tabletler, kesici, koruyucu ve vurucu silahlar, ikonalar, cam eşyalar, süs eşyaları (hülliyat), yüzük taşları, küpeler, iğneler, askılar, mühürler, bilezik ve benzerleri, maskeler, taçlar, deri, bez, papirus, parşümen veya maden üzerine yazılı veya tasvirli belgeler, tartı araçları, sikkeler, damgalı veya yazılı levhalar, yazma veya tezhipli kitaplar, minyatürler, sanat değerine haiz gravür, yağlıboya veya suluboya tablolar, muhallefat, nişanlar, madalyalar, çini, toprak, cam, ağaç, kumaş ve benzeri taşınır eşyalar ve bunların parçaları, halkın sosyal heyetini yansıtan, insan yapısı araç ve gereçler dahil, bilim, din ve mihaniki sanatlarla ilgili etnografik nitelikteki kültür varlıkları, milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle, Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuna ait tarihi değer taşıyan belge ve eşyalar, Mustafa Kemal ATATÜRK’e ait zati eşya, evrak, kitap, yazı ve benzeri taşınırlar. Bir eserin tarihi nitelikte olup olmadığına, bir başka deyişle tarihi eser kaçakçılığı suçuna konu olup olmadığına müzelerdeki uzmanlar tarafından verilen bilirkişi raporu ile karar verilmektedir.

Tarihi Eserlerin Satışı

Kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili olarak bildirim yükümlülüğüne herhangi bir haklı mazereti olmaksızın ve kasten aykırı hareket eden kişiye, 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası verileceği kanunda hükme bağlanmıştır. Bildirimi yapılmamış olan kültür ve tabiat varlığını satışa sunmak, satmak, vermek, satın almak, kabul etmek tarihi eser kaçakçılığı suçu teşkil etmekte olup bu suçun cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası olarak öngörülmüştür. Ancak, bildirimi yapılmamış kültür varlığı veya tarihi eserin ayrıca ticaretinin yapıldığının sabit olması halinde, yalnızca tarihi eser ticareti suçundan ceza verilir ancak bildirim yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesinden dolayı ayrı bir cezaya hükmolunmaz.

Kültür varlığı veya tarihi eser niteliği taşıyan ancak kanunen ticaretinin yapılması izne bağlı olan taşınabilir nitelikteki nesnelerin izinsiz olarak ticaretinin yapılması da suç olup bu suçun cezası da 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası olarak tayin edilmiştir.

Osmanlı Padişahlarından Abdülmecit, Abdülaziz, V. Murat, II. Abdülhamit, V. Mehmet Reşat ve Vahidettin ve aynı çağdaki sikkeler, bu Kanuna göre tescile tabi olmaksızın yurt içinde alınıp satılabilirler. Bu tür eserlerin satışında veya satın alımında herhangi bir hukuki risk bulunmamaktadır.

Kültür Varlığı ve Tarihi Eser Ticareti

Kültür ve tabiat varlıklarını 2863 sayılı kanuna aykırı olarak yurt dışına çıkarma suçunun cezası 5 yıldan 12 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası olarak belirlenmiştir. Görüldüğü üzere, kanun koyucu kültür varlığı ve tarihi eser niteliği taşıyan nesnelerin yurt dışına çıkartılması suçu için söz konusu nesnelerin ülke içinde ticaretinin yapılması suçuna göre çok daha yüksek cezalar öngörmüştür.

Definecilik ve Tarihi Eser Satmak

Tarihi eserlerle ilgili mevzuatımız oldukça kısıtlayıcı ve bürokratik süreçlerle dolu olduğundan ve tarihi eser bulan kişilere ciddi bir teşvik ya da ödül verilmediğinden maalesef izinli define aramaları ülkemizde pek yaygın değildir. Bu nedenle definecilik merakı olanların çok büyük bir bölümü izinsiz kazı yapmakta ve değerli bir takım değerli eserler bulma umuduyla tarihi yerlere büyük zararlar vermektedirler. Ayrıca definecilik yapanlar kazı sırasında yakalandıklarında veya Alo176 ihbar hattına ihbar edildiklerinde haklarında tarihi eser kaçakçılığı suçundan işlem yapılmaktadır.

Tarihi Eser Bildirim Yükümlülüğünün İhlali

Tarihi eser niteliğinde taşınır veya taşınmaz bulan kişiler veya sahibi oldukları arazi içinde tarihi eser veya kültür varlığı bulanlar, bu durumu 3 gün içerisinde yakındaki bir müze müdürlüğüne veya kaymakamlığa ya da valiliğe bildirme yükümlüğü altında olup, bu bildirim yükümlüğünü haklı bir mazeret olmadan ihlal eden kişilere 6 ay ile 4 yıl arasında hapis cezası öngörülmüştür. Eğer tarihi eser bulduğu halde bildirim yapmayan, bir de bildirimi yapılmamış bir tarihi eseri satışa arz eden, ücretsiz veren, satan, satın alan kişiler için de 2 ila 5 yıl arası hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası belirlenmiştir. Tarihi eser kaçakçılığı suçu için öngörülen cezalar hayli yüksek olduğundan bu suç nedeniyle soruşturma altında olan veya yargılanan kişilerin profesyonel hukuki destek almasını tavsiye ediyoruz.

Av. İlker ATAMER

Bu sitedeki tüm makale ve içerikler Av. İlker ATAMER’e ait olup, yazı ve içerikler aidiyet tescili bakımından elektronik imzalı zaman damgası ile mühürlenmiştir. Sitedeki yazı ve içeriklerin yazılı izin olmaksızın kopyalanması veya başka yerde yayınlanması durumda FSEK kapsamında yasal işlem yapılacaktır.

Soru veya yorum yazabilirsiniz

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. *